جوشکاری زیر آب چیست؟ (صفر تا صد)

جوشکاری زیر آب

جوشکاری در زیر آب در نگاه اول ممکن است پدیده عجیبی به نظر بیاید. چرا که جوشکاری همراه با نور و جرقه و حرارت بوده و امکان دارد تصور شود که آب می‌تواند موجب خاموش شدن جرقه و سرد شدن حرارتی که موجب جوش قطعات می‌شود گردد. از طرفی دیگر برای جوشکاری‌های برقی از آنجایی که آب رسانای الکتریسیته است، خطر برق گرفتگی برای جوشکار وجود دارد. با وجود تمام این مسائل، جوشکاری زیر آب کاربرد زیادی در صنعت پیدا کرده و به دفعات زیاد قابل انجام است. در ادامه به شرح این نوع جوشکاری می‌پردازیم.

با آروا همراه باشید.

جوشکاری زیر آب چیست و چگونه انجام می‌شود؟

جوشکاری در زیر آب در بسیار موارد شبیه جوشکاری برقی است که در هوا انجام می‌شود. در جوشکاری برقی، حرارت لازم برای ذوب فلزات و جوش دادن آن‌ها به همدیگر از طریق ایجاد قوس الکتریکی حاصل از تخلیه الکتریکی بین الکترود و قطعه فلزی انجام می‌گیرد. هنگامی که الکترون‌ها از الکترود به سمت قطعه کار پرش می‌کنند، موجب یونیزه (باردار) شدن هوا شده و الکترون‌ها از فاصله هوایی بین الکترود و قطعه عبور می‌کنند. این پدیده درون آب هم قابل اجراست. با این تفاوت که درون آب، به جای هوا مخلوط گازی شامل بخار آب و گازهای هیدروژن و اکسیژن حاصل برقکافت آب (تجزیه آب به عناصر سازنده)، یونیزه می‌شود.

برای انجام این نوع جوش نیاز به غواصی و تجهیزات خاصی است؛ که به جوشکارها کمک می‌کند در عمق دریا و اقیانوس اقدام به جوشکاری نمایند. این نوع جوشکاری از زمان جنگ جهانی اول برای تعمیر سریع کشتی‌های آسیب دیده به کار گرفته شد و در حال حاضر برای ساخت و تعمیر خطوط لوله انتقال نفت و گاز، اسکله‌ها، سکوها و سازه‌های دریایی کاربردهای بی‌شماری دارد.

انواع جوشکاری زیر آب

برای جوشکاری زیر آب از روش ها‌ی گوناگونی استفاده می‌شود که این روش‌ها از لحاظ محیط اطراف جوش به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: جوشکاری مرطوب و جوشکاری خشک. در جوشکاری مرطوب فرآیند در تماس کامل با آب صورت می‌گیرد. در حالی که در جوشکاری خشک، تجهیزاتی به منظور ایجاد فضای خشک درون آب به کار گرفته می‌شوند. در ادامه این دو روش به تفصیل شرح داده می‌شوند.

انواع جوشکاری زیر آبجوشکاری مرطوب

جوشکاری مرطوب مربوط به حالتی می‌شود که فرآیند جوشکاری کاملا در مجاورت و در معرض تماس کامل با آب صورت می‌گیرد. ساده‌ترین مدل برای این نوع جوشکاری، جوشکاری قوس الکتریکی با الکترود می‌باشد که همانند اتفاقی که در خشکی می‌افتد، زیر آب هم قوس الکتریکی بین قطعه و الکترود برقرار می‌شود. حرارت زیادی که در اثر جوشکاری رخ داده و همچنین پدیده قوس الکتریکی که در مجاورت آب رخ می‌دهد، موجب برقکافت آب شده و تولید گازهای هیدروژن و اکسیژن می‌کند. از طرف دیگر، در اثر حرارتی که به الکترود وارد می‌شود، پوشش آن بخار شده و تولید گاز می‌کند و نهایتا مجموعه این گازها یک محیط گازی اطراف قوس الکتریکی ایجاد کرده و مانع تماس مستقیم آن با آب می‌گردند. به این شکل از قوس الکتریکی، محافظت می‌شود.

روش جوشکاری دیگری که در این مورد به کار می‌آید جوشکاری قوسی توپودری است که درآن پودر موجود در سیم جوش پس از ذوب شدن ایجاد بخاری می‌کند که مانع تماس قوس الکتریکی و آب می‌گردد. روش دیگر جوشکاری اصطکاکی (جوشکاری دو قطعه با حرارت ناشی از اصطکاک مکانیکی حاصل از چرخش و فشار یک قطعه روی قطعه دیگر) است. در این حالت بیش‌تر سطوح قطعه چرخان واسط، هیچگونه تماس مستقیمی با آب ندارند. با این حال، این روش در دسته جوشکاری خیس قرار می‌گیرد چرا که دو قطعه‌ای که قرار است جوش بخورند تماس کامل با آب دارند.

جوشکاری مرطوبمزیت جوشکاری مرطوب

مزیت عمده جوشکاری مرطوب در آزادی عمل جوشکار و آسان بودن و قابل اجرا بودن درون محیط آبی بوده و ایراد عمده آن‌ها مربوط به کیفیت پایین این نوع جوشکاری‌ها در مقایسه با جوشکاری در هوا است. از این رو، بیش‌تر برای اهداف تعمیراتی از دسته مرطوب استفاده می‌گردد.

معایب جوشکاری مرطوب

در مورد معایب جوشکاری قوس الکتریکی زیر آب با جوشکاری در هوای آزاد یا جوشکاری خشک به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

  1. به دلیل اثر خنک کنندگی آب، جوشکاری به سرعت خنک شده که موجب سخت و ترد شدن جوش می‌گردد.
  2. از آنجایی که انرژی جوشکاری بسیار زیاد است، بخشی از آب حوالی قوس الکتریکی بخار شده و تشکیل یک حفره حبابی نسبتا پایدار می‌دهد. این حباب‌ها از یک طرف از قوس الکتریکی، محافظت کرده و به دلیل کاهش تماس قطعه با آب موجب کاهش خنک شوندگی سریع فلز مذاب می‌گردند، ولی از طرف دیگر، بعد از اتمام جوشکاری و سرد شدن آن، ایجاد تخلخل در فلز جوش می‌کنند.
  3. هیدورژن موجود در حباب یا آب‌های اطراف موجب پدیده ترک خوردگی هیدروژنی در قطعه می‌گردد. بدین گونه که پس از خشک شدن جوش، هیدروژنی که درون فلز نفوذ کرده واکنش شیمیایی داده و موجب ایجاد ترک می‌شود.

لازم به ذکر است که مشکلات بالا در عمق زیاد دریا و فشار بالای آب و همچنین در مواردی که شوری آب بیش‌تر است تشدید می‌شوند.

در صورتی که از روش جوشکاری قوس الکتریکی با گازهای حفاظتی استفاده شود، گازهای حفاظتی تولید شده با حباب برخورد می‌کنند و قدرت اثر گذاری آن‌ها در مقایسه با جوشکاری در هوای آزاد کاهش می‌یابد. به علاوه، گازهای موجود درون حباب، چه گازهای حفاظتی و چه گازهای اکسیژن و هیدورژن حاصل از برقکافت و چه گازهای حاصل از بخار شدن پوشش الکترود در این شرایط می‌توانند عامل بروز تخلخل و ترک در شیار جوش شوند.

با توجه به مشکلات فوق ذکر، فولادهای کربنی برای جوشکاری زیر آب به خصوص نوع مرطوب بسیار مناسب هستند، چراکه حساسیت کمتری نسبت به سخت شدن در اثر خنک شدن با سرعت بالا دارند.

تجهیزات و شرایط مورد نیاز برای جوشکاری مرطوب

الکترودهای جوشکاری باید مخصوص این کار طراحی شده و دارای خاصیت ضد آب باشند. به علاوه، باید گازهای بیشتری تولید کنند. از آنجایی که آب رسانای الکتریسیته است، برای جوشکار باید تجهیزات متناسب با اینکار شامل عایق بندی برای کابل‌ها، اتصالات و لباس جوشکار و قطع کننده اضطراری جریان به کارگرفته شود تا خطر برق گرفتگی کاهش پیدا کند. در صورتی که عایق بندی مناسب نبوده و دارای ترک باشد، آب با فلز رسانا تماس پیدا کرده و موجب توقف جریان قوس الکتریکی می‌شود.

برای حفظ پایداری قوس الکتریکی در فشار و عمق بالا، نیاز به ولتاژ و شدت جریان بالاتری است که موجب سخت‌تر شدن کنترل جریان قوس الکتریکی توسط جوشکار می‌گردد. به علاوه جوشکاری در این شرایط، خطر برق گرفتگی و انفجار حاصل از تجمع مقدار زیاد هیدروژن را در پی دارد. به همین دلیل، فقط از جریان برق مستقیم استفاده شده و از متناوب استفاده نمی‌شود. به علاوه به منظور جلوگیری از برقکافت آب و آسیب دیدن تجهیزات، بهتر است از قطبیت منفی برای جوشکاری استفاده شود. شدت جریان جوشکاری معمولا بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ آمپر متغیر است. از کلید تیغه‌ای برای قطع و وصل جریان قوس الکتریکی استفاده شده که به وسیله جوشکار انجام می‌گیرد. به دلیل حساس بودن، کلید تیغه‌ای به کار گرفته شده باید بسیار مقاوم بوده و امنیت بالایی داشته باشد.


اینورتر های جوشکاری آروا را مشاهده کنید.


جوشکاری خشک

جوشکاری خشک مربوط به حالتی است که فرآیند جوشکاری به طور کامل یا در بخشی از زمان یا مکان، انجام جوشکاری بدون تماس با آب صورت می‌گیرد. این نوع جوشکاری حالت‌های مختلفی دارد که در ادامه توضیح خواهیم داد. به طور کلی یک اتاقک به درون آب برده شده که آب بندی شده و فضای درونی آن خشک می‌ماند. سپس قطعاتی که باید جوشکاری شوند به درون آن برده شده، و فضای درونی آن با گازهایی همچون هلیوم، آرگون و اکسیژن پر شده تا مانع ورود آب به داخل اتاقک شوند.

جوشکاری خشکحالت اول: جوشکاری کاملا خشک

در این حالت حجم اتاقک به اندازه کافی بزرگ است تا جوشکار بتواند شخصا وارد اتاقک شده و عمل جوشکاری را انجام دهد. این حالت شباهت زیادی به جوشکاری در هوا دارد. کیفیت آن به اندازه جوشکاری در هوا بالا بوده و برای کارهای حساس مانند اتصال دو خط لوله زیر آب به کار می‌رود. به علاوه، امنیت جوشکار در این حالت بیش‌تر بوده و نظارت و کنترل بهتری روی کار دارد. همچنین، انجام تست غیرمخرب و عملیات حرارتی در این حالت امکان پذیر است.

در جوشکاری کاملا خشک، به دلیل وجود گاز کافی در مخزن گاز متصل به اتاقک، نیازی به دود حاصل از ذوب الکترود نبوده و بالعکس، دود حاصل از آن می‌تواند موجب آلودگی اتاقک شود. بنابراین برای این نوع جوش بیش‌تر از روش جوشکاری قوس الکتریکی با گاز حفاظتی استفاده می‌شود. ایراد عمده این نوع فرآیندها هزینه بالای آن‌ها به ویژه زمانی که در عمق بسیار زیادی از آب انجام می‌گیرند؛ است.

حالت دوم: جوشکاری هایپرباریک

در این حالت فشار داخل و خارج اتاقک تقریبا برابر و بسیار بالاتر از فشار اتمسفر است. در مورد این فرآیند می‌توان گفت تنها تفاوتی که در مکانیزم جوش آن با حالت جوشکاری در هوای آزاد وجود دارد این است که فشاری که در آن عملیات جوش انجام می‌گردد بیش‌تر است. در این حالت هوای داخل اتاقک قابل تنفس نبوده وتنفس جوشکار از طریق ماسک مخصوص انجام می‌گیرد.

حالت سوم: جوشکاری یک اتمسفر

در برخی موارد می‌توان فشار اتاقک را به کمک تجهیزات موجود تا یک اتمسفر کاهش داد. به این روش جوشکاری یک اتمسفر می‌گویند. در این حالت شرایط جوشکاری به شرایط جوشکاری در هوا نزدیک تر بوده و کیفیت جوش بالاتر خواهد بود. همچنین لزومی به استفاده از ماسک تنفسی برای جوشکار نیست. ولی به دلیل پیچیدگی و هزینه بالای تجهیزات (بیش‌تر از همه انواع جوشکاری خشک و مرطوب)، کمتر از این روش استفاده می‌شود.

حالت چهارم: جوشکاری به اصطلاح خشک جزیی

در جوشکاری به اصطلاح خشک جزیی، به جای اتاقک از محفظه‌ای کوچک استفاده شده و تنها دست جوشکار و قوس الکتریکی و قطعه کاری درون محیط خشک قرار می‌گیرند و خود جوشکار درون محیط آبی می‌ماند. در این حالت باید راه هایی برای دسترسی به داخل محفظه برای جوشکار تعبیه شده باشد. این نوع فرآیندها خصوصیاتی بین فرآیندهای مرطوب و کاملا خشک دارند. در مقایسه با فرآیندهای کاملا خشک، هزینه این نوع فرآیندها کمتر و کیفیت آن‌ها هم پایین‌تر است.

کاربرد جوشکاری زیر آببه طور کلی برای جوشکاری خشک (برای تمام انواع آن) می‌توان گفت کیفیت جوشکاری از جوشکاری مرطوب بسیار بیش‌تر بوده اما در مقابل هزینه بسیار بالاتری دارد. لازم به ذکر است که یکی از مشکلات جوشکاری مرطوب، مسئله ایجاد بخار آب در اطراف ناحیه جوش و عدم رویت صحیح جوشکاری توسط جوشکار است که در جوشکاری خشک این مشکل برطرف می‌شود.

عوارض و خطرات جوشکاری زیر آب

همانطور که می‌دانیم جوشکاری زیر آب در یک محیط پرخطر و در مجاورت تجهیزات زیادی انجام ‌می‌گیرد. شناخت خطراتی که یک غواص جوشکار را تهدید ‌می‌کند و راهکارهای مقابله با آن یکی از دغدغه‌های مهم افراد شاغل در این حوزه ‌است. اگرچه خطرناک ترین شغل جهان نیست ولی در دسته خطرناک‌ترین مشاغل قرار ‌می‌گیرد. برای این افراد ایمنی به عنوان مهم‌ترین مسئله در نظر گرفته ‌می‌شود. در ادامه به توضیح انواع خطراتی که سلامت یک غواص را تهدید می‌کند؛ می‌پردازیم.

۱. شوک الکتریکی

یکی از بزرگترین تهدیدها علیه جوشکاران زیرآبی خطر برق گرفتگی است. آب مقاومت بسیار کمی در مقابل الکتریسیته دارد و در صورتی که مانعی در مقابل برق نباشد، به آسانی از درون آب عبور می‌کند. این مسئله در مورد جوشکاری مرطوب پررنگ‌تر است. در صورتی که تجهیزات مورد استفاده برای محیط آبی تطبیق داده نشده باشند، امکان وقوع برق گرفتگی بسیار زیاد است. تجهیزات برقی باید دارای عایق بندی بوده و الکترودها باید ضد آب باشند. تمامی تجهیزات قبل از استفاده باید تست شوند. در محیط آبی، قوس الکتریکی رفتار نامنظم و ناپایداری دارد که برای این مسئله باید جوشکاردارای تجربه کافی باشد تا بتواند آن را کنترل کند. در غیر این صورت؛ خطر شوک الکتریکی بسیار زیاد است. برای جوشکارانی که در نزدیکی سطح آب کار می‌کنند این خطر بسیار بیش‌تر است. چرا که امواج آب پی در پی درکارشان ایجاد مزاحمت کرده و می‌توانند تعادل آن‌ها را به هم زده و موجب رها شدن سیم زمین شود.

راهکار کاهش خطر:

  1. بازبینی تمام تجهیزات قبل از شروع کار
  2. جریان برق مستقیم به جای متناوب
  3. استفاده از دستکش‌های لاستیکی عایق، ضد آب و ضد پارگی
  4. استفاده از الکترود عایق و ضد آب
  5. قرار دادن منبع تغذیه بر روی سطح چوبی یا لاستیکی

۲. انفجار

در طی فرآیند جوشکاری، در اثر برقکافت آب گازهای هیدروژن و اکسیژن زیادی تولید می‌شوند که ترکیب آن‌ها می‌تواند منجر به شکل گیری توده‌های گازی بیشماری شده و با یک جرقه به انفجار مرگبار بیانجامد. در صورتی که جوشکاری حین فرآیند جوشکاری صدای ترکیدن حباب را بشنود باید فورا کار را متوقف کرده و مکانی که گازها تجمع می‌یابد را پیدا کرده و اقدامات لازم را انجام دهد.

۳. بیماری فشار کاهی

این حالت زمانی رخ می‌دهد که غواص از نواحی عمیق با فشاربالای آب، با سرعت زیاد به نواحی کم عمق با فشار پایین حرکت کند. در این حالت، حباب‌های نیتروژن وارد جریان خون فرد شده،  در بدن وی گسترش می‌یابد، و می‌تواند موجب بروز اختلالاتی همچون درد مزمن، سوزش و خستگی درپوست، شش‌ها، گوش‌ها، مغز، نخاغ و مفاصل شده و در برخی موارد موجب مرگ فرد می‌شود.

۴. غرق شدگی

حتی با تجربه ترین غواصان با وجود تجهیزات مناسب هم با خطر غرق شدگی مواجه اند. ولی معمولا دلیل آن فرسودگی یا نگهداری نامناسب تجهیزاتی چون ماسک، شلنگ ویا مخزن اکسیژن است. از آنجایی که غواص از مخزن آبی که در سطح آب قرار دارد تنفس می‌کند، شلنگ‌های رابط می‌توانند پیچیده و پاره شوند. این مسئله زمانی که عمق آب بیش‌تر باشد خطرناک‌تر است چون غواص زمان بیش‌تری برای رساندن خود به سطح آب نیاز دارد. بنابراین قبل از غواصی لازم است تمامی تجهیزات به دقت بررسی شوند تا اگر شکستی یا ایرادی در عملکرد آن‌ها وجود دارد مشخص شود. قبل از شروع کار مخزن اکسیژن باید پر باشد. دلیل دیگر وقوع غرق شدگی، گیر کردن لا به لای موانعی همچون خطوط لوله یا تجهیزاتی که به عمق آب متنقل می‌شوند، چرا که هرچه عمق آب بیش‌تر شود توانایی دید غواض ضعیف‌تر می‌شود.

خطرات جوشکاری زیر آب۵. سرما زدگی

دمای زیر آب می‌‌تواند بسیار سرد شده به گونه‌ای که موجب هدایت گرمای بدن به بیرون شود. حضور طولانی مدت غواص در آب بسیار سرد موجب بروز مشکلات متابولیسمی، تنفسی و حتی موجب از کارافتادگی اندام‌ها شده و نهایتا مرگ غواص می‌گردد. از این رو ضروری است تا از یک پوشش لاستیکی مناسب به عنوان عایق گرما برای لباس و دستکش غواص استفاده شود.

۶. مشکلات شنوایی

حضور طولانی مدت در نواحی عمیق آب با فشار بالا می‌تواند منجر به مشکلات شنوایی کوتاه مدت یا دائمی گردد.

جمع بندی

کلیت جوشکاری زیر آب و شیوه‌های مختلف انجام آن و جزییات و نکات مربوط به هرکدام شرح داده شد. همچنین شباهت‌ها و تفاوت‌های جوشکاری زیر آب با جوشکاری در خشکی و ملاحظات مربوط به آن بیان شد. با وجود اینکه جوشکاری خشک دارای مزیت‌های زیادی نسب به جوشکاری مرطوب است، به دلیل هزینه بالای آن (هشتاد هزار دلار برای هر عملیات)، همچنان در اکثر موارد از جوشکاری مرطوب استفاده می‌گردد. معمولا برای ساخت و سازهای سکوها و خطوط لوله زیر آب، از جوشکاری خشک و برای اهداف تعمیراتی از جوشکاری مرطوب استفاده می‌گردد. لازم به ذکر است که جوشکاری زیر آب دارای خطرات زیادی است که ملاحظات مخصوص به خود را می‌طلبد. امیدواریم مطالعه محتویات این مقاله به خواننده در درک صحیح این نوع جوشکاری کمک کند.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *